'ಭೂತಾನ್ನಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷದೀವಿಗೆʼ
ಪ್ರವಾಸ ಕಥನ-4
ಡಾ. ಸಿಬಂತಿ ಪದ್ಮನಾಭ & ಡಾ. ಆರತಿ ಪಟ್ರಮೆ
(ಪ್ರಜಾಪ್ರಗತಿ, 15 ಫೆಬ್ರವರಿ 2026)
(ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗ...)
ಭೂತಾನ್ ಯೋಜನೆಯ ಖರ್ಚುಗಳನ್ನು ಮಿತಗೊಳಿಸುವ ಬೇರೆ ದಾರಿಗಳೇನಾದರೂ ಇವೆಯೇ ಎಂದು ನಾವು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಸಿಎಲ್ಸಿಎಸ್ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಪೆಮಾ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾರೊಂದಿಗೆ ನಾವು ಭೂತಾನ್ನಲ್ಲಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಹೊಂದಬಹುದು ಎಂದು ತರ್ಕಿಸಿದೆವು. ನಮ್ಮ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲಾಖೆಯೊಂದಿಗೂ ಸಹಯೋಗ ಹೊಂದುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡಿದ್ದು ನೆನಪಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದೇ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿದೆವು. ಆದರೆ ಹೇಗೆ? ಏನಿದ್ದರೂ ಎಲ್ಲವೂ ಮೈಲ್ ಮೂಲಕವೇ ಆಗಬೇಕು.
ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ಮಾಹಿತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆಯೇ ಎಂದು ಮತ್ತೆ ಗೂಗಲ್ ಹುಡುಕಾಟಕ್ಕೆ ಇಳಿದೆವು. ಭೂತಾನ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲಾಖೆಯ ಜಾಲತಾಣ ಸಿಕ್ಕಿತು. ‘ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಕಲ್ಚರ್ ಅಂಡ್ ಝೋ಼ಂಕಾ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್’ ಅಂತ ಇತ್ತು. ಅರೆ! ಇದೇನು ಝೋ಼ಂಕಾ! ಮತ್ತೆ ಹುಡುಕಾಟ ಆರಂಭ. ಝೋ಼ಂಕಾ ಭೂತಾನಿಗರ ಮಾತೃಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಭಾಷೆ. ಟಿಬೆಟನ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿರವಾದ ಭಾಷೆ. ನಮಗೆ ಕನ್ನಡ ಇದ್ದಂತೆ ಭೂತಾನಿಗರಿಗೆ ಝೋ಼ಂಕಾ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲಾಖೆ ಇದ್ದಂತೆ ಭೂತಾನ್ನಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಝೋ಼ಂಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಇಲಾಖೆಯಿದೆ. ಭೂತಾನ್ನ ಪರಮಧ್ಯೇಯವಾದ ‘ಸಮಗ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂತೋಷ’ದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ದುಡಿಯುವುದೇ ಈ ಇಲಾಖೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಉದ್ದೇಶ (ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಬಗ್ಗೆ ಮುಂದೆ ವಿವರವಾಗಿ ಬರೆಯುವೆವು).
ಇಲಾಖೆಯ ಜಾಲತಾಣವನ್ನು ಜಾಲಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕಾಗಿ ಅದರಲ್ಲೊಂದು ಇ-ಮೇಲ್ ಐಡಿ ಕಾಣಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕೊಂದು ಪತ್ರ ಬರೆದರೆ ಹೇಗೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿದೆವು. ಮೈಲ್ ಮಾಡುವುದು ಸರಿ, ಅದನ್ನು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರು ನೋಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಏನು ಗ್ಯಾರಂಟಿ? ನೋಡಿದರೂ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಏನು ಗ್ಯಾರಂಟಿ? ಹೀಗೂ ಯೋಚನೆ ಬಂತು. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುವ ಸಂಪರ್ಕ ಸಂಖ್ಯೆ, ಇ-ಮೇಲ್ ಐಡಿಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೇ ಕಮ್ಮಿ. ಫೋನ್ ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದೇ ಹೆಚ್ಚು. ರಿಂಗ್ ಆದರೂ ರಿಸೀವ್ ಮಾಡುವವರು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಮೈಲ್ ಮಾಡಿದರೆ ಬೌನ್ಸ್ ಆಗುವುದು, ಅವರಿಗೆ ತಲುಪಿತೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂದು ಗೊತ್ತಾಗದಿರುವುದು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಸಹಜ.
ಆದರೂ ಮೆಸೇಜ್ ಹಾಕುವುದರಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಂಥದ್ದೇನಿದೆ ಅನಿಸಿ, ‘ಹಾಯ್’ ಎಂದು ಒಂದು ಮೆಸೇಜ್ ಮಾಡಿ ಸುಮ್ಮನಾದೆವು. ಆಗ ತಡರಾತ್ರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಯಾರಾದರೂ ನೋಡುತ್ತಾರೋ, ಏನಾದರೂ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೋ ಎಂಬ ವಿಶೇಷ ಕುತೂಹಲವೇನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.
ಕಾದಿತ್ತು ಅಚ್ಚರಿ:
ಆದರೆ ಮರುದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ನಮಗೊಂದು ಅಚ್ಚರಿ ಕಾದಿತ್ತು. ಒಂಭತ್ತೂವರೆಗೆ ಆ ಕಡೆಯಿಂದ ನಮ್ಮ ವಾಟ್ಸಾಪ್ಗೆ ‘ಯೆಸ್’ ಎಂಬ ಮಾರುತ್ತರ ಬಂದು ಇಣುಕಿತ್ತು. ಕೂಡಲೇ “ನಾವು ಇಂಥವರು... ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ... ಒಂದು ಯೋಜನೆಯ ವಿಚಾರವಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಇಲಾಖೆಗೊಂದು ಮೈಲ್ ಕಳಿಸಿದ್ದೇವೆ” ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದೆವು. ತಕ್ಷಣ ಆ ಕಡೆಯಿಂದ “ವಿಚ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್?” ಎಂಬ ಎರಡು ಪದದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬಂತು. ಪರ್ವಾಗಿಲ್ಲ, ಇದು ರೋಬೋಟಲ್ಲ, ಯಾರೋ ಮನುಷ್ಯರೇ ಮಾತಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಅನಿಸಿ ಉತ್ಸಾಹ ಬಂತು. ನಮಗೆ ಐಬಿಎಫ್ನಿಂದ ಸಂಶೋಧನ ಯೋಜನೆಯೊಂದು ಮಂಜೂರಾಗಿದೆಯೆಂದೂ, ಅದರ ಸಲುವಾಗಿ ಎರಡು ವಾರ ಭೂತಾನ್ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಬೇಕಾಗಿದೆಯೆಂದೂ, ಉಳಿದ ವಿವರಗಳು ನಮ್ಮ ಮೈಲ್ನಲ್ಲಿವೆ ಎಂದೂ, ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೀಗೆ ವೆಬ್ಸೈಟಿನಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ವಾಟ್ಸಾಪಿಗೆ ಸಂದೇಶ ಕಳಿಸಿದ್ದೇವೆ ಎಂದೂ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದೆವು.
ಆ ಕಡೆಯಲ್ಲಿದ್ದವರು ಇನ್ನೊಂದು ಮೈಲ್ ಐಡಿ ಕೊಟ್ಟು ನಿಮ್ಮ ಮೈಲ್ ಅನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಮಾಡಿ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಇರಲಿ ಎಂದು ಇಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ಮಾತಿಗೆ ಸಿಕ್ಕ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಟ್ರೂಕಾಲರ್ನಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದೆವು. ಅದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದವರು ಸೋನಮ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನವರೆಂದು ಗೊತ್ತಾಯಿತು. ಇನ್ನೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಆ ಹೆಸರಿನವರು ಭೂತಾನ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾರೆಯೇ ಎಂದು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದೆವು. ಅವರು ಆ ಇಲಾಖೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಯೆಂದೂ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಭೂತಾನ್ನ ಅಮೂರ್ತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ (Intangible Cultural Heritage: ICH) ಯೋಜನೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಯೆಂದೂ ಗೊತ್ತಾಯಿತು. ಭೂತಾನ್ನಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಕರ್ತವ್ಯಬದ್ಧ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿದ್ದಾರಾ ಎಂದು ಅಚ್ಚರಿಯಾಯಿತು.
ಅವರು ನೀಡಿದ್ದ ಪರ್ಯಾಯ ಐಡಿಗೆ ಇ-ಮೇಲ್ ಅನ್ನು ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಮಾಡಿದೆವು. ಇನ್ನೊಂದು ಅಚ್ಚರಿಯ ವಿಷಯ ಎಂದರೆ, ಇದಾಗಿ ನಾಲ್ಕೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರಿಂದ ಉತ್ತರ ಬಂತು: “ನಿಮ್ಮ ಯೋಜನೆಗೆ ಸಹಕಾರ ನೀಡಲು ನಮ್ಮ ಇಲಾಖೆ ಸಿದ್ಧವಿದೆ. ನಮ್ಮ ಇಲಾಖೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ವಿಭಾಗ (TPAMD)ದ ಮೂಲಕ ನಿಮಗೆ ಸಹಕಾರ ನೀಡಲಾಗುವುದು. ಆದರೆ ಡಿಸೆಂಬರ್ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಅವರು ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಸ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಜನವರಿ 2026ರ ಮೇಲಷ್ಟೇ ಅವರು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತಾರೆ.”
ಜನವರಿಯಲ್ಲೇ ಪ್ರವಾಸ:
ಹಾಗಾದರೆ ನಮ್ಮ ಪ್ರವಾಸ ಏನಿದ್ದರೂ ಜನವರಿಯಲ್ಲೇ ಆಗಬೇಕು ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿ ಜನವರಿ ಎರಡರಿಂದಲೇ ಹದಿನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ಒಂದು ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ ತಯಾರಿಸಿ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕಾಲೇಜಿನ ಪೆಮಾ ವಾಂಗ್ಚುಕ್ ಅವರಿಗೆ ಕಳಿಸಿಕೊಟ್ಟೆವು. ನಮ್ಮ ಪ್ರವಾಸದ ಅರ್ಧ ಭಾಗವನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲಾಖೆಯೊಂದಿಗೂ ಉಳಿದರ್ಧ ಭಾಗವನ್ನು ಈ ಕಾಲೇಜಿನೊಂದಿಗೂ ಕಳೆಯುವಂತೆ ಯೋಜನೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದೆವು. ಆದರೆ ಪೆಮಾ ಅವರಿಂದ ಬಂದ ಉತ್ತರ ನಮ್ಮನ್ನು ಮತ್ತೆ ಯೋಚಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. “ಡಿಸೆಂಬರ್ 17ರಿಂದ ಫೆಬ್ರವರಿ 10ರವರೆಗೆ ನಮ್ಮ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಚಳಿಗಾಲದ ರಜೆ. ಅಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ನೀವು ಬಂದು ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲ. ನೀವು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲಾಖೆಯೊಂದಿಗೆ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುವುದೇ ಸೂಕ್ತ” ಎಂದು ಪೆಮಾ ಬರೆದಿದ್ದರು. “ಆದರೆ ನಾವು ನಮ್ಮ ಇಬ್ಬರು ಅಧ್ಯಾಪಕರನ್ನು ನೀವಿರುವ ಥಿಂಪುವಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿಕೊಡಲು ಸಿದ್ಧರಿದ್ದೇವೆ. ಅವರಿಗೆ ನೀವು ದಿನಭತ್ಯೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಭತ್ಯೆ ಕೊಡಲು ಸಾಧ್ಯವೇ?” ಎಂದು ಕೂಡ ಅವರು ಕೇಳಿದ್ದರು.
ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೂ ಏನಾದರೊಂದು ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭರವಸೆಯಿಂದ ನಮ್ಮ ಆತಂಕವನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ಸಂವಹನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ್ದೆವು. ಅವರ ಅಧಿಕೃತ ದಿನಭತ್ಯೆ 1500 ಎನ್ಗಲ್ಟ್ರಮ್ (Ngultrum), ಪ್ರಯಾಣಭತ್ಯೆ ಪ್ರತಿ ಕಿಲೋಮೀಟರಿಗೆ 16 ಎನ್ಗಲ್ಟ್ರಮ್ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದರು (ಒಂದು ಅನುಕೂಲವೆಂದರೆ ನಮ್ಮ ರೂಪಾಯಿ ಮತ್ತು ಭೂತಾನಿನ ಎನ್ಗಲ್ಟ್ರಮ್ ಗೆ ಸಮಾನ ಮೌಲ್ಯ). ಅವರು 230 ಕಿ.ಮೀ. ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ ಬಂದು ಮರಳಿದರೆ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಯಾಣ ಭತ್ಯೆ ಕೊಡಬೇಕು, ಮೂರ್ನಾಕು ದಿನ ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಎಷ್ಟು ದಿನಭತ್ಯೆ ಕೊಡಬೇಕು ಎಂದೆಲ್ಲ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿ ಒಳಗೊಳಗೆ ಬೆವೆತಿದ್ದೆವು. ಅಂತೂ ಅಳೆದು ಸುರಿದು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡಿ “ನಿಮ್ಮ ಕಡೆಯಿಂದ ಒಬ್ಬರು ಅಧ್ಯಾಪಕರನ್ನು ಮೂರು ದಿನಗಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಥಿಂಪುವಿಗೆ ಕಳಿಸಿಕೊಡಿ, ಖರ್ಚು ಭರಿಸುತ್ತೇವೆ” ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದೆವು. ಅವರು ಸರಿಯೆಂದರು.
ಇದೆಲ್ಲ ಆದದ್ದು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲಿ. ಈ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯನ್ನು ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಯೋಜಕರಾದ ಐಬಿಎಫ್ನೊಂದಿಗೂ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದೆವು. ಆದರೆ ಅವರಿಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ತೃಪ್ತಿಕರ ಅನಿಸಿದಂತೆ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಇದಾಗಿ ಎರಡು ತಿಂಗಳು ಆ ಕಡೆಯಿಂದ ಯಾವುದೇ ಸಂವಹನ ಇಲ್ಲ. ನಾವು ಕೆಲವು ದಿನ ಕಾದು ಸುಮ್ಮನಾದೆವು. ಬಹುಶಃ ಅವರಿಗೆ ಸಮಾಧಾನವಾಗಿಲ್ಲವೇನೋ? ಉತ್ತರ ಬಾರದಿದ್ದರೆ ಚಿಂತೆಯಿಲ್ಲ. ನಾವು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ ಜನವರಿ ಅವಧಿ ಭೂತಾನದಲ್ಲಿ ಕಡು ಚಳಿಗಾಲದ ಸಮಯ. ಎಷ್ಟೆಂದರೆ ಹಗಲು ಗರಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನ ಐದು ಡಿಗ್ರಿ, ರಾತ್ರಿ ಮೈನಸ್ ಆರು ಡಿಗ್ರಿ. ನಮಗಿಲ್ಲಿ ಹದಿನೈದು ಡಿಗ್ರಿಗಿಳಿದರೇ ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಬದುಕೋದು ಹೇಗೆ? ಯೋಜನೆ ಬಗ್ಗೆ ತೀರಾ ತಲೆಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಬೇಡವೆಂದು ಸುಮ್ಮನಾದೆವು. ಆದರೆ ಭೂತಾನಿನ ಅನ್ನದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಹೆಸರು ಬರೆದಿತ್ತು.
(ಮುಂದುವರಿಯುವುದು)
ಕಾಮೆಂಟ್ಗಳಿಲ್ಲ:
ಕಾಮೆಂಟ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿ